|
.gif)
Sismografların olmadığı dönemlerde, depremin ölçüsünü
belirlemek amacıyla depremlerin canlılar,yapılar ve toprak
üzerindeki etkileri sınıflanmış ve ''Şiddet'' adı verilen
ölçek ortaya çıkmıştır. Çok çeşitli deprem şiddeti ölçekleri
vardır. Rossi-Forel (RF),Mercalli-Sieberg (MS),Omori-Cancani (OC),Mercalli
Cancani (MC),Değiştirilmiş Mercalli (MM),Medvedev-Sponheur-Karnik
(MSK) ve Japon (JM) ölçekleri en çok kullanılan ölçeklerdir.
Ülkemizde Mercalli ve MSK ölçekleri kullanılmaktadır. MM
ölçeği 12 şiddet grubuna ayrılmıştır.
Şiddet I: Genellikle insanlar tarafından duyulmaz.
Ancak duyarlı sismograflar tarafından kaydedilir.
Şiddet II: Ancak istirahat eden (oturan,yatan) ve
özellikle yapıların üst katlarındaki kişiler tarafından
duyulur. Asılmış konumdaki bazı eşyalar sallanabilir.
Şiddet III: Yapıların içinde ve özellikle yapıların üst
katlarında oturan kişiler tarafından duyulur.Asılı cisimler
sallanır.Birçok kişi bunun deprem olduğunu anlayamaz. Duran
motorlu araçlar hafifçe sallanabilir.Ağır bir motorlu araç
geçiyormuş gibi duyulur.Süresi algılanabilir.
Şiddet IV: Gündüzleri yapıların içinde bulunan birçok
kişi,dışarıda ise bazı kişiler tarafından duyulabilir.Büyük
bir kamyon geçiyormuş gibi algılanabilir.Geceleri bazı
kişileri uyandırabilir.Tabaklar,pencereler,kapılar
sallanır,duvarlar gıcırdama sesleri çıkarır.Duran araçlar
sallanır.
Şiddet V: Hemen hemen herkes tarafından duyulur.Birçok
kişi uyanır.Yönü izlenebilir.Mutfak eşyalarından ve pencere
camlarından bir bölümü kırılabilir.Sıvalar çatlayabilir yada
düşebilir.Kararlı olmayan eşyalar devrilebilir.Bazen
ağaçların,direklerin ve diğer yüksek eşyaların sallandığı
görülür.Sarkaçlı saatler durabilir.Kötü yapılmış bacalar ve
bahçe duvarları yıkılabilir.
Şiddet VI: Herkes tarafından duyulur.Birçok kişi korkar
ve dışarı fırlar.Yürümek zorlaşır.Pencere camları,tabaklar ve
cam eşyalar kırılır.Ağır eşyalardan bir bölümü yerinden
oynar.Kitaplar raflardan düşer.Sıvalar ve D türü yapılarda
çatlaklar oluşur.Bacaların düştüğü görülür.Ağaçlar ve çalılar
sallanır yada hışırdar.
Şiddet VII: Ayakta durmak zorlaşır.Herkes dışarı
koşar.Araç kullanan kişiler depremin farkına varırlar.Asılı
cisimler düşer.Eşyalar hasar görür.D türü yapılarla çatlak ve
hasar oluşur.Zayıf tutturulmuş bacalar düşer.Sıva zayıf
tutturulmuş tuğla,taş ve fayans,korniş,parapet ve yapı
dekorasyon malzemeleri gibi cisimler düşer.C türü yapılarda
çatlaklar oluşur.Havuzda dalgalanma,su birikintilerinde
çamurlanma,kum ve çakıl birikintilerinde küçük kaymalar ve
çukurlar oluşur.Beton kanaletlerde hasar oluşur.
Şiddet VIII: Araba sürmek zorlaşır.C türü yapılarda
hasar ve kısmen yıkılma,B türü yapılarda az hasar olur,A türü
yapılarda hasar yoktur.Zayıf duvarlar yıkılır.
Heykeller,yüksekte duran su tankları,yığılmış
malzemeler,kuleler ve bacalar yıkılır.Temeli zayıf ahşap
binalar devrilir.Ağaç dalları kırılır.Ağır eşyalar ters
döner.Araç kullananlar rahatsız olurlar.Su kaynaklarının
debisi ve sıcaklığı değişir.Arazide kum fışkırmaları
(sıvılaşma) görülür.
Şiddet IX: Genel bir panik olur.D türü yapının tümü
yıkılır.C türü yapılar ağır hasara uğrar.B türü yapılar önemli
derecede hasar görür.Birçok yapının temelinde hasar
olur.Yeryüzünde büyük yarık ve çatlaklar oluşur.Yeraltındaki
borular kopar.Kumlu zeminlerde sıvılaşma olur.
Şiddet X: B,C ve D türü yapıların büyük bir çoğunluğu
yıkılır.İyi yapılmamış ahşap karkas,betonarme yapılarda çok
ağır hasar ya da kırılma başlangıcı görülür. Baraj ve
bentlerde önemli hasar gözlenir.Yeryüzünde büyük çatlaklar
ortaya çıkar.Raylar bükülür.Irmak kıyılarında ve dik
yamaçlarda heyelanlar olur.Kum ve çamur akmaları (sıvılaşma)
görülür.
Şiddet XI: Pek az yapı ayakta kalır.Köprüler
yıkılır.Yeryüzünde büyük çatlaklar oluşur.Yeraltı boruları
tümüyle işe yaramaz duruma gelir.Yumuşak zeminlerde yer
kaymaları ve toprak yığıntıları olur.Raylar çok fazla eğilir.
Şiddet XII: Tüm yapılar yıkılır.Deprem bölgesindeki
yeryüzü biçimi değişir.Cisimler havaya fırlar.Yeryüzünde
deprem dalgalarının ilerleyişi görülür.Ufuk ve yataylık
kavramı kaybolur. A türü yapı: İyi işçilik,harç ve
tasarım.Yatay kuvvetlere dayanmak üzere demir,beton vb.
Malzeme ile donatılı olarak inşa edilmiş sağlam yapı. B türü
yapı: İyi işçilik ve harç donatılı.Yatay kuvvetlere dayanıklı
olarak tasarımlanmamış. C türü yapı: Alelade işçilik ve
harç.Çok zayıf bir yapı olmamakla birlikte donatılı olarak ve
yatay kuvvetlere dayanıklı olarak yapılmamış. D türü yapı:
Kerpiç,taş gibi zayıf malzeme,kötü harç,standart dışı işçilik
ve yatay kuvvetlere karşı zayıf.
|