Fransızca'dan gelme bir kelimedir. Ayıklamak, ayırmak anlamına gelir. Günlük  anlamda acillerde kullanılan anlamından daha farklıdır. Afet organizasyonunda  triaj çok farklıdır ve mümkün olan en çok sayıda hastaya yardımcı olmak anlamına gelir. Uygulayabilmek belki çok zordur ama  çok sayıda  insanı kurtarabilmek için belli ilkelere ve standartlara bağlı kalmak gerekir. Birkaç ağır hastayı kurtarayım derken diğer tarafta yüzlerce veya binlerce hastanın ölmesine neden olabiliriz.   Triajda mümkün olduğunca tecrübeli  kişiler görevlendirilmelidir çünkü acımasız kuralları olan zor bir sistem, uygulamadır. Büyük kaza ve afetlerde  iyi sonuç beklenmeyen hastaların triajı çok geri planda kalmalı, daha iyi sonuç alınabilecek ümitli hastalara ise daha dikkatli ve öncelikli triaj yapılmalıdır.

Bir afet durumunda olay yerine ilk gelen ekip oranın sağlık organizasyonundan   sorumludur. Bu ekip hasta bakma konusunda çok aceleci olmaz. Önce olay yerini dikkatlice izler. Yani ilk adım gözlemdir. Olayın;

·   Şiddeti,

·   Büyüklüğü,

·   Ciddiyeti,

·   Yaralıların durumu,

·   Hastaların genel durumları,

·   Yaralı sayısı ve kaç tanesinin transfer edilmesi gerektiği,

Gereken ihtiyaçlar ana merkeze hemen bildirilmeli ve ona göre ek takviye kuvvetleri gelmelidir.    Buradan alınan hasta ve yaralılar normal kurallardan biraz daha taviz verilerek bir toplanma alanına yönlendirilmelidir.

Bu alan bir stadyum veya boş bahçe, park olabilecektir. Burada hastalar tekrar triaja tabii olacaktır. Çünkü triaj devam eden sürekli ve dinamik bir prosestir.

            Triaj Alanı

·   Güvenli, görülebilir, ulaşılabilir.

·   Çok sayıda kişiyi alabilecek kadar geniş.

        Yapısal sorunlarda alternatif alan belirlenmelidir.

Triaj sürekli tekrarlanan bir işlemdir. Ambulanslar tarafından getirilen hastaların da tekrar triajı yapılır. Basit ve tanıdık bir triaj sistemi en iyisidir. Alışkanlık kazanmak için düzenli uygulanmalıdır.

Evrensel Alan Triaj Kartları

Triaj kartları afet esnasında ve çok yaralanmalı durumlarda tıbbi öncelikleri belirlemek için kullanılır. Kartlar tıbbi tedavinin önceliğini ve çeşidini belirler.

Çok yaralanmalı bir kazada:

Böyle durumlarda ekip genellikle START (Simple triaj and rapid treatment) tekniğini kullanırlar. Burada kullanılan kriterler hastanın solunumu (nefes alıp veriyor mu?), dolaşımı (kalbi çalışıyor mu?)  ve mental durumudur (seslendiğimde beni algılıyor ve verdiğim komutlara uyabiliyor mu? “Elini kaldır- sağ bacağını kaldır”).

Olay yerinde ilk önce ayakta ve yürüyebilen tüm hastaların olay yerini terk etmesi istenir. Bu hastalara  “yeşil”  ve ”ayakta yaralı”  anlamına gelen kartlar takılır  ve ancak tüm ağır hastalar değerlendirildikten sonra kontrol edilirler.

Daha sonra kurtarıcı, saniyeler içinde her yaralının başında dolaşarak solunum hızını, nabzını, ve emirlere uyup uymadığını (mental durumunu) kontrol eder. Bulgularına göre de kişileri kalan 3 ayrı kategoriye böler:

·   Kırmızı (Derhal)

·   Sarı (Geciktirilebilir)

·   Siyah (ümitsiz)

Buna göre; göğüs travması, karın içindeki organlardan birinde kanama (iç kanama) şüphesi olan yaralılar “kırmızı” renkli hastalar olur. Bir başka deyişle, kısa zaman içinde bakıldığında ve müdahale edildiğinde kurtarılabilecek yaralılardır. Eğer erken tedavileri başlamazsa kaybedilecektir.

“Sarı” lar ise 2-3 saat içinde kesin tedavilerinin başlaması gereken yaralılardır. Kolunda veya bacağında  kırık  olan  olgular  “sarı”  renkli  hastalara  en  iyi  örnektir. Kırık nedeniyle kanama da olabilir ve buna bağlı olarak bir süre sonra hastanın genel durumu bozulabilir.

“Yeşil” hastalar ise ayakta olan, basit burkulma, yüzünde, elinde, kolunda sıyrık olan yaralılardır. Bunların tedavisi ertelenebilir. Ancak, mutlaka açıklama yapılmalı ve gerekirse ertesi gün tedavi amacıyla yeniden başvurması hatırılatılmalıdır.

“Siyah” hastalar ise kartın renginden de anlaşılabileceği gibi ölmüş olan veya ölümü beklenen yaralılardır. Vücudunun %50 den fazlası 3. derece yanmış olan, her iki bacağı enkaz altında kalarak şiddetli kanaması olan ve ileri derecede şokta olan hastalar  bu gruptandır. Normal hayatta Acil Servis'e bu şekilde başvuran hastalar, yüksek öncelikli olgulardır. Ancak, afet organizasyonunda bu olgular ile vakit yitirilmez. Burada amaç, kısıtlı olanaklarla en fazla insanı kurtarmak ve yaşatmak olduğu için “siyah” grubuna giren yaralılar tedavi alanına alınmaz. Yakınları sakinleştirilmelidir. Başında mutlaka profesyonel bir sağlık görevlisi bulunmalıdır ve gerektiğinde ağrı kesici ve uyuşturucu ilaçlarla acısı dindirilmelidir.   

Triaj görevlisi her zaman 50 kartlık bir numaralı etiket serisi bulundurur. Triaj esnasında önce ağır yaralı hastalar stabilize edilir, zaman kalırsa her acil hastanın bilgileri doldurulur.

A yüzü

a. geliş zamanı
b. tarih
c. cinsiyet
d. bilinci açık veya biliniyorsa hastanın adı
e. adres
f. şehir, ülke
g. öncelikli yakınma
h.  triaj yapan görevlinin adı

B yüzü

i. vücut şekli üzerinde yaralanmaları belirle veya not al
j. üç ayrı kutuda kan basıncı, nabız ve solunum sayısını zamana göre kaydet
k. Yapılan girişimler, sıvı tedavisi ve zamanı

ATD Afet Ekibinin yaptığı tatbikatlarda, aşağıda görünen uluslararası triaj kartları yerine tek renkli kartlar kullanılmıştır. Triaj Sorumlusu, kendisinde bulunan dört değişik renkten oluşan bu farklı kartları yaralıların boynuna asar. ATD TEK RENKLİ KARTLARI KULLANMAKTADIR.  Bunun nedenleri, tek renkli olan kartların fiyatının daha ucuz olması ve diğer kartlarda tüm renklerin aynı anda ve aynı kartta bulunması nedeniyle, bazı pratik uygulamalarda kartın üzerinde hastaların kendiliğinden rengi değiştirmesidir. Kırmızı hastalara daha kısa zamanda bakıldığını farkeden hastalar, aslında sarı veya yeşil olduklarında, alt üç rengi yırtıp, kendilerini kırmızı renkli hasta yapabilmektedirler.